Waluty w kieszeni: kiedy konta walutowe i wielowalutowe naprawdę mają sens

Przez długi czas odkładałem „optymalizację finansów” na później. Dopiero kiedy zaczęły się składać w całość małe straty: przewalania, prowizje, nerwowe dopłacanie brakujących środków na rachunkach, zrozumiałem, że oszczędzanie nie polega na zaciskaniu pasa. Polega na tym, żeby przestać płacić za rzeczy, które da się uporządkować.

Konta walutowe i wielowalutowe są właśnie takim porządkowaniem. Dają możliwość trzymania pieniędzy w różnych walutach, rozliczania płatności bez niepotrzebnych przewalowań i wygodnego zarządzania przepływami. Ale nie każde konto i nie w każdym scenariuszu ma sens. W tym tekście rozkładam temat na czynniki pierwsze, bo w finansach „może się przyda” często kończy się na „nie sprawdziło się”.

Co tak naprawdę daje konto walutowe, a co wielowalutowe?

Zacznijmy od podstaw, ale bez wykładu. Konto walutowe zwykle jest narzędziem do przechowywania i obsługi jednej waluty. Możesz mieć tam saldo w konkretnej walucie, wykonywać przelewy w obrębie danej waluty i ograniczać liczbę momentów, w których pieniądze są przeliczane na złote.

Konto wielowalutowe idzie krok dalej. Masz kilka walut w jednym miejscu, z reguły z możliwością prowadzenia oddzielnych sald w różnych walutach. W praktyce to pozwala dopasować walutę źródła do waluty wydatku, a nie odwrotnie. I to właśnie tu pojawia się największa przewaga: mniej przewalowań, mniej „niespodzianek” na wyciągach, łatwiejsza kontrola przepływów.

Różnica, która ma znaczenie: przewalowania, prowizje i timing

W rozmowach o kontach walutowych często pada hasło „kurs”. Jasne, kurs jest ważny, ale to nie jedyny element układanki. W grę wchodzą też prowizje, opłaty za przewalutowanie, koszty przelewów oraz to, kiedy dokładnie następuje przeliczenie.

Miałem kiedyś sytuację, która wyglądała niewinnie: zapłata za usługę za granicą, a potem na wyciągu okazało się, że przeliczenie poszło przez pośredni kurs i do tego doliczono opłatę. Gdybym miał środki w tej walucie wcześniej, problem nie pojawiłby się w ogóle. Konto walutowe lub wielowalutowe jest w dużej mierze narzędziem do „przesunięcia” decyzji o kursie tam, gdzie masz wybór, a nie tam, gdzie towarzyszy Ci zaskoczenie.

Kiedy konto walutowe i wielowalutowe mają największy sens?

Najprościej: wtedy, gdy Twoja rzeczywistość ma więcej niż jedną walutę. I nie chodzi tylko o to, że ktoś raz w roku wyśle pieniądze z zagranicy. Liczy się powtarzalność i skala przepływów.

1) Wydatki za granicą pojawiają się regularnie

Jeśli często płacisz w EUR, USD czy GBP, to trzymanie środków w tej walucie potrafi uprościć życie. Zamiast kupować walutę „w biegu”, przekładasz pieniądze między kieszeniami w taki sposób, żeby wydatki pokrywać z salda w walucie docelowej.

To jest szczególnie wygodne, gdy masz cykliczne koszty: subskrypcje, abonamenty, usługi online, koszty wyjazdów, wynajmy, szkolenia. W praktyce konto wielowalutowe działa jak planowanie wydatków z góry, tylko zamiast budżetu masz salda w odpowiednich walutach.

2) Otrzymujesz wynagrodzenie lub płatności w walucie obcej

Dla osób pracujących zdalnie, freelancerów lub firm to jedna z najczytelniejszych przesłanek. Jeżeli regularnie wpływają środki w EUR, USD czy innej walucie, to trzymanie ich „na miejscu” ogranicza liczbę operacji przewalutowania.

W moim przypadku najważniejsza była nie oszczędność na setkach złotych, tylko stabilność planu. Kiedy wiesz, że saldo jest w walucie, w której zarabiasz, łatwiej zaplanować przelewy do złotówek wtedy, kiedy naprawdę trzeba. Budżet przestaje być „reakcją” na kurs.

3) Masz zobowiązania w walucie obcej

Kredyty, leasing, opłaty kontraktowe albo płatności dla kontrahentów potrafią być rozliczane w walutach. W takim układzie konto walutowe lub wielowalutowe pozwala ograniczyć ryzyko „dobijania” salda w ostatniej chwili, gdy kurs akurat nie jest korzystny.

Nie da się całkowicie wyeliminować ryzyka kursowego, ale da się je uporządkować. To różnica między „walutą wciąga mnie w chaos” a „mam bufor w walucie, w której muszę zapłacić”.

4) Wymieniasz waluty, ale robisz to świadomie i planujesz

Nie każdy ma codziennie przepływy międzynarodowe. Są też tacy, którzy wymieniają waluty okresowo: na wakacje, większe zakupy, zabezpieczenie kosztów wyjazdowych. Jeśli wymiana jest regularna i przewidywalna, konto wielowalutowe może sprawić, że decyzje przestają być spontaniczne.

W mojej praktyce działa to najlepiej, gdy traktuję konto jako „skarbonkę walutową”. Kupuję walutę wtedy, gdy widzę sens w kursie lub gdy budżet już ją dopina, a potem trzymam środki do momentu płatności. Oczywiście to wciąż zależy od kursów, ale przestajesz płacić za chaotyczne przewalowania.

W jakich sytuacjach konto walutowe może nie przynieść korzyści?

Kusi, żeby powiedzieć: „warto zawsze”. Tylko że finansowe narzędzia mają swoją cenę. Jeśli saldo w walutach stoi prawie cały czas, a Ty i tak przewalutowujesz wszystko przy każdej transakcji, przewaga może się zniknąć.

Warto ostrożnie podejść do kont wielowalutowych, gdy korzystasz z nich okazjonalnie, a opłaty za prowadzenie albo minimalne wymogi są wysokie w stosunku do tego, co realnie oszczędzasz. Zdarza się też, że koszt przewalutowania na takim koncie jest porównywalny z innymi rozwiązaniami, więc nie ma przewagi.

Konto nie jest dla Ciebie, jeśli…

• nie masz wydatków lub wpływów w walutach obcych częściej niż raz na dłuższy czas,
• płatności i przelewy w walutach praktycznie zawsze kończą się przewalutowaniem na złote,
• nie kontrolujesz, z którego salda realizujesz transakcję,
• opłaty stałe „zjadają” potencjalne oszczędności na kursie.

Wtedy lepszym rozwiązaniem może okazać się zwykłe konto złotowe oraz korzystanie z usług wymiany walut wtedy, gdy naprawdę tego potrzebujesz.

Jak wybrać konto walutowe: na co patrzeć, żeby nie przepłacić?

Wybór konta to nie konkurs na „najwięcej walut”. Liczy się to, w jakim układzie działa dla Ciebie: skąd płyną pieniądze, w jakiej walucie masz wydatki i jak wygląda koszt każdej operacji.

Opłaty za przewalutowanie i kursy

Zanim podpiszesz umowę albo klikniesz zgodę, sprawdź, jak wyceniane są transakcje w walutach. W wielu przypadkach koszt przewalutowania to mieszanka kursu i dodatkowych narzutów lub prowizji.

Najbardziej sensowne jest myślenie w kategoriach „pełnego kosztu” transakcji, nie samego hasła reklamowego. Jeśli konto deklaruje świetny kurs, ale ma wysoką opłatę za przewalutowanie, całościowy wynik może być przeciętny.

Opłaty stałe i warunki utrzymania

Czasem największy problem to nie przewalutowanie, tylko opłata za prowadzenie, minimalne wymagania albo koszty, które pojawiają się niezależnie od użycia konta. Jeśli konto ma działać jako narzędzie oszczędnościowe, nie może wchodzić w rolę „czarnej dziury” dla budżetu.

W tym miejscu moje praktyczne doświadczenie jest proste: jeśli nie jestem w stanie jasno policzyć, ile zapłacę w ujęciu miesięcznym przy moim sposobie korzystania, to rezygnuję. Brak przejrzystości finansowej jest dla mnie antywartością.

Przelewy: krajowe, zagraniczne, wchodzące i wychodzące

To, ile kosztuje przelew w konkretnej walucie, bywa kluczowe dla osób otrzymujących płatności z zagranicy. Jeśli narzędzie ma Ci pomagać, musi obsłużyć przepływy w sposób przewidywalny, a nie „na oko”.

Sprawdź też, czy możesz łatwo wykonać wypłatę lub przelew z konkretnego salda walutowego bez dodatkowego przeliczania. Dla wielu osób właśnie ta wygoda jest różnicą między oszczędzaniem a „kombinowaniem”.

Dostęp do historii transakcji i czytelność sald

Oszczędzanie to także mierzenie, co się dzieje. Jeżeli w aplikacji nie widać, z jakiej waluty pochodzi transakcja albo jak został wyliczony koszt wymiany, to tracisz kontrolę. A kontrola to waluta równie ważna jak EUR.

Wielowalutowe konto powinno być czytelne: saldo per waluta, jasna informacja o operacjach i możliwość weryfikacji kosztów.

Jak używać konta walutowego, żeby realnie oszczędzać?

Same konto to za mało. Liczy się to, jak się nim posługujesz. W oszczędzaniu mam zasadę: największe pieniądze uciekają nie wtedy, gdy nie ma narzędzi, tylko wtedy, gdy nie ma nawyku.

Traktuj waluty jak „worki” na konkretne cele

Najlepiej działa model: waluta dla wydatków, waluta dla rezerw, waluta dla opłat. Przykładowo: środki w EUR przeznaczasz na subskrypcje i płatności zagraniczne, a resztę trzymasz w złotych jako budżet codzienny.

To ogranicza chaotyczne przewalutowania, bo wiesz, skąd pobrać pieniądze. Gdy wchodzą nowe płatności, przypisujesz je do worka od razu, zamiast mieszać wszystko w jednej puli.

Decyduj o przewalutowaniu w momentach, które lubisz

Nie chodzi o to, by zgadywać kursy. Chodzi o to, by mieć wpływ na „moment decyzji”. Jeżeli konto pozwala przeprowadzić przewalutowanie wtedy, gdy Ci pasuje, to ustawiasz proces pod siebie, a nie pod przypadek.

W praktyce robiłem to tak: gdy zbliżał się większy wydatek w walucie, przewalutowywałem odpowiednią kwotę wcześniej. Dzięki temu płatność nie była stresującym polowaniem na „wystarczy czy nie wystarczy”.

Pamiętaj o różnicy między płatnością a przelewem

Wiele osób myli te dwie rzeczy. Płatność kartą lub transakcja w aplikacji często ma inny mechanizm kosztów niż przelew bankowy. Konto wielowalutowe może redukować przewalutowanie w jednym obszarze, a nie w drugim.

Dlatego warto sprawdzić praktycznie, jak działa konto w scenariuszu, który dotyczy Cię najbardziej: płatności kartą, płatności przelewem, otrzymywanie środków czy wypłaty.

Konta walutowe w budżecie: jak to ułożyć bez nerwów?

W świecie budżetowania waluty dodają kolejny wymiar. Można to jednak uprościć, jeśli potraktujesz konto wielowalutowe jako część systemu, a nie osobny „projekt”.

Ustal priorytety: co jest absolutnie „must have”, a co „nice to have”

Jeżeli wydatki za granicą są realne i częste, konto wielowalutowe ma pierwszeństwo. Jeśli natomiast to tylko sporadyczne zakupy, może wystarczyć jedna waluta i podstawowy mechanizm wymiany.

Ja przyjąłem prostą regułę: konto ma pracować dla konkretnej potrzeby, a nie dla ambicji. Jeśli nie mam sprawdzalnego celu, nie dorzucam kolejnej warstwy finansowej.

Podziel budżet na warstwy czasowe

Jedna część to budżet bieżący w złotych. Druga to rezerwa na wydatki w walutach w najbliższym czasie. Trzecia to środki, które mogą chwilowo czekać dłużej, jeśli masz ku temu powód.

Wtedy konto wielowalutowe nie jest „magazynem wszystkiego”. Jest narzędziem do konkretnego harmonogramu płatności.

Wprowadź prostą rutynę przeglądu

Nie trzeba godzin analizy. Wystarczy kilka minut raz na tydzień lub raz na miesiąc, żeby spojrzeć: jakie waluty rosły, które wydatki zostały pokryte z właściwych sald, czy pojawiły się koszty przewalutowania, których nie planowałeś.

To jest ten moment, w którym oszczędzanie przestaje być domysłem. Liczby przestają być wrogami, a stają się mapą.

Konto wielowalutowe a ryzyko: czy da się ograniczyć skutki kursu?

Nie ma cudów. Konto walutowe nie usuwa kursu z równania, ale może ograniczyć Twoją ekspozycję na kurs w praktyczny sposób.

Kiedy trzymasz walutę, w której płacisz, zmniejszasz liczbę sytuacji, w których musisz przewalutować w niekorzystnym momencie. To nie jest instrument ochrony na poziomie strategii inwestycyjnej, ale to realna poprawa komfortu i przewidywalności.

Bufor w walucie vs. przewalutowanie „na już”

Najgorsze dla budżetu bywa przewalutowanie w panice. Jeśli wydatki w walucie pojawiają się cyklicznie, trzymanie bufora jest naturalnym ruchem. Konto wielowalutowe pomaga utrzymać ten bufor bez skomplikowanych procesów.

Warto tu zachować zdrowy rozsądek. Zbyt duża ekspozycja na jedną walutę też może być ryzykowna, ale w przypadku płatności i zobowiązań w tej walucie to ryzyko jest w dużej mierze „wplecione” w Twoje potrzeby.

Najczęstsze scenariusze z życia: jak to wygląda w praktyce?

Najlepiej widać to na konkretnych układach. Poniżej kilka scenariuszy, w których konto walutowe lub wielowalutowe najczęściej wygrywa. Nie są to teoretyczne historie, tylko powtarzalne sytuacje, które widziałem u znajomych i w rozmowach z osobami zarządzającymi budżetem.

Freelancer rozliczany w EUR

Wpłaty w EUR trafiają na konto. Potem raz lub dwa razy w miesiącu przewalutowuje część na złote na opłaty życia codziennego. Reszta zostaje w EUR na kolejne faktury i wydatki służbowe.

Efekt? Mniej przewalutowań „w trakcie”, większa kontrola i mniej rozjeżdżania się planu płatności. To oszczędzanie czasu i kosztów naraz.

Rodzina planująca wyjazdy i szkolenia

Przygotowanie do wyjazdu nie musi kończyć się kupowaniem waluty na ostatnią chwilę. Można stopniowo odkładać EUR lub inną walutę na konto wielowalutowe i zasilać je wtedy, gdy budżet ma nadwyżkę.

W trakcie wyjazdu wydatki pokrywają się z salda. Pojawia się mniej nerwów i mniej „doliczeń” wynikających z jednorazowych transakcji wymiany.

Osoba kupująca usługi online w USD lub GBP

Subskrypcje, narzędzia pracy, czasem hosting. Jeżeli płacisz za to kartą w obcej walucie, konto wielowalutowe często pozwala płacić z salda w tej samej walucie.

To nie zawsze jest największa oszczędność w liczbach, ale jest realnie największa w przewidywalności. W budżecie nie ma niespodzianek, a koszty można policzyć wcześniej.

Kontrola kosztów: jak policzyć, czy konto się opłaca?

Można podejść do tego jak do testu. Nie potrzebujesz symulacji na pięć lat. Wystarczy przeanalizować typowy miesiąc: ile masz transakcji, w jakich walutach i jakich opłat możesz się spodziewać.

Kluczowe jest porównanie scenariuszy. Scenariusz A: płatności i przelewy realizujesz z konta złotowego, a walutę kupujesz lub przewalutowujesz przy okazji. Scenariusz B: korzystasz z sald walutowych i ograniczasz przewalutowania.

Co porównać	Scenariusz A (bez sald walutowych)	Scenariusz B (z saldami walutowymi)
Liczba przewalutowań	Wyższa, bo waluta pojawia się „przy transakcji”	Niższa, bo wydatki pokrywa saldo
Koszt przewalutowania	Zależny od kursu i opłat w momencie transakcji	Zależny od zasad konta, często bardziej przewidywalny
Opłaty za przelewy	Możliwe dodatkowe koszty wymiany	Możliwe oszczędności przy przelewach w tej samej walucie
Ryzyko błędu	Więcej „pomyłek” w doborze waluty lub salda	Wyższa klarowność, o ile prowadzisz salda świadomie

Przelewy, karty i płatności: gdzie konto wielowalutowe działa najlepiej?

Wiele osób kupuje konto, a potem używa go tylko do przelewów. Tymczasem największe korzyści często pojawiają się w codziennych płatnościach: kartą, w aplikacji, przy rozliczeniach subskrypcji.

Z drugiej strony, w przelewach bankowych też bywa różnie. Dlatego warto traktować konto wielowalutowe jak zestaw narzędzi i sprawdzić, jak działa w Twoim głównym „kanałem wydatków”. Jeśli największa część kosztów idzie kartą, obserwuj rozliczenia karty. Jeśli większość to faktury i przelewy, skup się na tych operacjach.

Gdy płacisz kartą w obcej walucie

Możesz chcieć, by transakcje były realizowane z salda w tej walucie, a nie przez automatyczne przewalutowanie na złote. Efekt finansowy zależy od tego, jak konto realizuje płatność i jaki jest mechanizm rozliczeń.

W praktyce w wielu rozwiązaniach działa to właśnie tak, że saldo walutowe jest domyślnym źródłem środków. Jeśli jednak ustawienia albo sposób korzystania powodują automatyczne przewalutowanie, przewaga znika.

Gdy otrzymujesz przelewy w walucie

Wtedy warto sprawdzić, czy wpływ trafia bez zbędnych operacji przeliczeniowych. Jeśli konto wielowalutowe pozwala zachować walutę wpływu jako saldo, to masz jeden krok mniej, a z nim potencjalnie mniejszy koszt.

To ważne dla freelancerów i firm. Różnica w opłatach potrafi być niewielka na jednej transakcji, ale przy regularności robi się odczuwalna.

Jak zminimalizować ryzyko błędów i „martwych walut”

W finansach najbardziej kosztowne są nie tylko opłaty. Czasem koszt wynika z bałaganu: waluty, których nie używasz, salda, których nie kontrolujesz, automatyczne ustawienia, o których zapomniałeś.

Ustal zasadę: ile waluty trzymasz i po co

Zamiast zbierać waluty jak pamiątki, określ cel. Może to być fundusz na 2–3 miesiące wydatków w danej walucie. Może być bufor na opłaty w najbliższym kwartale. Gdy nie ma celu, to konto przestaje pomagać, a zaczyna komplikować.

Ja lubię proste ograniczenia: jeśli saldo w walucie nie ma planu użycia w rozsądnym horyzoncie, przenoszę je do złotych lub do innej waluty, która faktycznie pokrywa koszty.

Sprawdzaj ustawienia automatyczne

Wiele kont ma domyślne mechanizmy: przewalutowanie przy płatności, kolejność źródeł środków, sposób rozliczania transakcji. Jeśli te ustawienia są źle dobrane do Twojego stylu korzystania, możesz nieświadomie wrócić do starych kosztów.

To nie jest wada narzędzia. To naturalny efekt, gdy ustawienia spotykają się z chaosem. Warto poświęcić chwilę na dopasowanie kolejności sald i sposobu finansowania transakcji.

Kont wielowalutowych nie trzeba mieć „na zawsze”

Ciekawa rzecz: konto wielowalutowe może być narzędziem sezonowym. Ktoś korzysta intensywnie przez kilka miesięcy, a potem wraca do prostszego układu. To podejście często lepsze niż „trzymanie wszystkiego, bo może się przyda”.

Sam przerabiałem to tak: kiedy wchodził okres intensywnych płatności zagranicznych, konto walutowe stawało się centrum dowodzenia budżetem. Gdy koszty spadały, ograniczałem użycie i wracałem do podstaw. Koszty stałe też zaczynają wtedy mieć mniejsze znaczenie.

Gdzie najłatwiej o oszczędności, nawet bez wielkich kwot?

Jeśli myślisz, że konta walutowe są dla wielkich budżetów, to spokojnie: nie musisz mieć fortuny, żeby poczuć różnicę. Najczęściej oszczędności pojawiają się w dwóch obszarach: liczbie przewalutowań oraz prostocie procesu.

Gdy płacisz z salda w walucie, automatyczne przeliczenia zwykle są rzadsze. To mniej kosztów i mniej sytuacji, w których kurs „zjada” planowany budżet.

• Subskrypcje w obcej walucie: łatwo przypisać walutę do wydatku.
• Powtarzające się przelewy do kontrahentów: mniej operacji pośrednich.
• Regularne wyjazdy: możesz odkładać walutę z wyprzedzeniem.
• Drobne, ale częste płatności: tu przewalutowania potrafią się składać jak klocki.

Wskazówki praktyczne: jak zacząć, jeśli dopiero rozważasz konto wielowalutowe?

Nie musisz od razu przenosić całego życia finansowego do jednej aplikacji. Najrozsądniejszy start to wybranie jednego scenariusza, który generuje koszty, a potem sprawdzenie, czy konto poprawia wynik.

Możesz zacząć od waluty, którą najczęściej płacisz albo najczęściej otrzymujesz. Zrobisz wtedy mały test, na którym najłatwiej zauważysz różnicę w kosztach i w wygodzie.

Minimalny plan testu na jeden miesiąc

• Wybierz jedną walutę i jeden typ wydatku (np. subskrypcję lub usługę).
• Zasil konto w tej walucie na czas wydatku, zamiast robić przewalutowanie „przy płatności”.
• Spisz, jakie były koszty transakcji i ile przewalutowań się pojawiło.
• Porównaj z poprzednim miesiącem, kiedy działałeś bez konta walutowego.

Jeśli różnica będzie na Twoją korzyść i proces będzie wygodny, wtedy dopiero warto rozbudować użycie konta. Jeśli nie, przynajmniej będziesz mieć konkretną odpowiedź, a nie wrażenie.

Jak pogodzić oszczędzanie z wygodą?

Oszczędzanie nie musi wyglądać jak kara. W moim „doktoracie” z praktyki jedna rzecz wyszła bardzo wyraźnie: system oszczędzania ma być tak zaprojektowany, żeby nie wymagał od Ciebie heroizmu. Konto wielowalutowe może być właśnie takim systemem, jeśli używasz go w sposób, który odciąża Twoją głowę.

Wygoda polega na tym, że płatności nie zaskakują, a budżet nie jest negocjowany w ostatniej chwili. System działa wtedy, gdy waluty są ułożone pod Twoje realne ruchy finansowe.

Kiedy dokładnie warto korzystać z kont walutowych i wielowalutowych?

Kiedy naprawdę ma to sens, sytuacje są proste: regularnie płacisz lub otrzymujesz pieniądze w obcej walucie, a liczba transakcji sprawia, że przewalutowania i opłaty nie są drobiazgiem. Wtedy konto walutowe pozwala ograniczać „tarcie” w finansach, a konto wielowalutowe daje Ci możliwość dopasowania źródła środków do waluty wydatku.

Jeżeli dodatkowo wiesz, jak chcesz planować płatności i potrafisz przypisać waluty do celów, zyskujesz nie tylko potencjalnie lepszy koszt obsługi, ale też wyższy komfort zarządzania. A komfort, wbrew pozorom, jest jednym z najbardziej praktycznych elementów oszczędzania.

Najlepszy moment na rozpoczęcie jest wtedy, gdy masz powtarzalny scenariusz, a nie gdy tylko „czasem coś się przyda”. Gdy wiesz, że kolejne przelewy i wydatki pojawią się w zbliżonym rytmie, konto walutowe staje się narzędziem, a nie eksperymentem.

Co dalej: jak domknąć temat i wykorzystać konto jako narzędzie kontroli?

Na koniec warto zostawić sobie prostą zasadę: konto ma zwiększać Twoją kontrolę, a nie dodawać kolejnej warstwy do chaosu. Jeśli potrafisz prowadzić salda, rozumiesz, z jakiej waluty idą transakcje i umiesz policzyć koszty, wtedy konta walutowe i wielowalutowe robią robotę.

Gdy natomiast korzystasz z nich przypadkowo, przełączasz źródła środków „na oko” albo nie wiesz, jakie opłaty powstają przy typowych transakcjach, narzędzie zaczyna przypominać gadżet. A gadżety w budżecie szybko robią się drogie.

Jeżeli podejdziesz do tego praktycznie, wybierzesz konto pod swój scenariusz i zrobisz krótki test, zyskasz coś cennego: przewidywalność. A przewidywalność w finansach jest jak dobra nawigacja. Nie musi pokazywać całej trasy, ale pozwala nie zjeżdżać w krzaki za każdym razem, gdy pojawia się zakręt.